Europejczycy starzeją się wolniej – wpływ środowiska i polityki
Międzynarodowe badanie obejmujące ponad 160 tysięcy osób w wieku 51–90 lat pokazuje, że tempo starzenia się nie zależy wyłącznie od biologii. Naukowcy analizowali tzw. wiek biobehawioralny – czyli to, jak „stare” jest ciało i umysł danej osoby w odniesieniu do jej wieku metrykalnego. Wyniki wskazują, że Europejczycy starzeją się wolniej niż populacje w wielu innych częściach świata.
Na tempo starzenia wpływają zarówno indywidualne nawyki – takie jak poziom aktywności fizycznej, wykształcenie, nałogi czy stan zdrowia – jak i czynniki zewnętrzne. Duże znaczenie ma środowisko, w którym żyjemy: poziom zanieczyszczeń, nierówności społeczne, a także stabilność polityczna i jakość instytucji publicznych. Badacze podkreślają, że te czynniki tworzą tzw. „ekspozom”, czyli całokształt doświadczeń i warunków, które towarzyszą nam przez życie.
Dzięki danym z 40 krajów – w tym z europejskiego badania SHARE – możliwe było porównanie, gdzie populacje starzeją się szybciej, a gdzie wolniej. Okazało się, że kraje o lepszym środowisku, mniejszych nierównościach i bardziej stabilnych instytucjach sprzyjają wolniejszemu starzeniu się obywateli. To pokazuje, że zdrowe starzenie to nie tylko kwestia stylu życia, lecz także efekt warunków społecznych i politycznych.
Więcej informacji można znaleźć na stronie międzynarodowej badania SHARE
Korzystanie z Internetu wspiera pamięć i funkcje poznawcze w wieku 50+
Duże międzynarodowe badanie obejmujące ponad 100 tysięcy osób w średnim i starszym wieku pokazało, że osoby korzystające z Internetu wypadają lepiej w testach pamięci i innych funkcji poznawczych. Efekt ten zaobserwowano w wielu krajach o bardzo zróżnicowanym poziomie dostępu do sieci, co sugeruje, że aktywność cyfrowa może wspierać mózg niezależnie od miejsca zamieszkania. Co ciekawe, korzyści były szczególnie widoczne u osób z grup bardziej narażonych na wykluczenie – mieszkających na wsi lub mających niższe wykształcenie. Internet może więc działać jak narzędzie wyrównujące szanse, dostarczając bodźców wspomagających pamięć i koncentrację.
Najlepsze rezultaty osiągały osoby, które łączyły korzystanie z Internetu z aktywnością społeczną. Oba te elementy – każdy z osobna – pozytywnie wpływają na kondycję umysłową, a razem dają szczególnie silny efekt.
Wniosek? Regularne korzystanie z sieci w połączeniu z życiem społecznym może być prostym sposobem na wspieranie zdrowia mózgu po 50‑tce.
Więcej informacji można znaleźć na stronie międzynarodowej badania SHARE
Więzi rodzinne
Najnowsze analizy na bazie danych SHARE, obejmujące 25 krajów Europy, wskazują na rosnącą rolę więzi rodzinnych w kontekście mobilności ludności i starzenia się społeczeństw. Autorzy opracowania pokazali, że starsi migranci częściej utrzymują kontakt z dorosłymi dziećmi niż osoby nie będące migrantami, choć ich relacje z własnymi rodzicami są słabsze. Jak sugerują autorzy, migranci mają ograniczone możliwości budowania szerokich sieci społecznych w nowym kraju, dlatego silniej polegają na rodzinie. Często zdarza się, że rodzice migrują razem z dziećmi albo dzieci dołączają do nich nieco później, natomiast starsi rodzice pozostają w kraju pochodzenia. Choć rozwój technologii komunikacyjnych– takich jak smartfony czy rozmowy wideo – ułatwia podtrzymywanie więzi na odległość, fizyczny dystans wciąż odgrywa istotna rolę, zwłaszcza w przypadku codziennej pomocy i opieki.
Badanie potwierdziło również tradycyjne wzorce – matki częściej kontaktują się z dziećmi niż ojcowie, a córki częściej niż synowie – oraz ujawniło różnice geograficzne: w krajach południowej Europy kontakty rodzinne są intensywniejsze niż w Skandynawii. Autorzy opracowania podkreślają, że analizowana grupa migrantów jest zróżnicowana, a czynniki takie jak wiek migracji, motywacje czy wartości kulturowe mogą wpływać na charakter relacji rodzinnych. Dlatego potrzebne są dalsze badania w tym obszarze.
Więcej informacji można znaleźć na stronie międzynarodowej badania SHARE
Pomaganie innym
W 2017 r. w Polsce 17,4% osób deklarowało, że pomagało innym osobom, a spośród tej grupy 5,9% sprawowało osobistą opiekę nad innymi. Przeciętnie w innych krajach europejskich więcej osób deklarowało pomaganie innym – ponad 30%.
Znacznie większa grupa osób w wieku 50+ w 2017 r. deklarowała opiekowanie się wnukami. Wśród osób objętych badaniem SHARE w Polsce opiekę nad wnukami deklarowało 51,3% osób, a regularną opiekę (raz w tygodniu lub częściej) – 36,2%. Częściej były to kobiety, zaś rzadziej – osoby po 70-tym roku życia, w gorszym stanie zdrowia i takie, które z dużą trudnością radziły sobie finansowo. W porównaniu do 2015 roku zaangażowanie w opiekę nad wnukami wzrosło wśród mieszkańców mniejszych miejscowości, podczas gdy zmalało wśród mieszkańców dużych miast.
Zaangażowanie w pracę społeczną starszych Polaków nie jest duże, ale wzrosło od 2015 r. (wtedy około 3% badanych deklarowało taką aktywność). W 2017 r. 5,4% osób powyżej 55. roku życia angażowało się w prace społeczne w organizacjach społecznych. Częściej takie zaangażowanie deklarowały osoby z wyższym wykształceniem i w tej grupie odsetek osób zaangażowanych w pracę społeczną znacząco wzrósł w ciągu tych dwóch lat (średnio około 18% w 2017 roku, zaś w 2015 roku jedynie około 8,5% osób).
Edukacja
Po 55. roku życia podejmowanie aktywności edukacyjnej dotyczyło zaledwie około 5,3% osób, jednak było to więcej niż w 2015 r. (3,8%). Jedynie w grupie osób z wyższym wykształceniem ponad 25% osób uczestniczyło w jakiejkolwiek formie edukacji i było to ponad dwukrotnie więcej niż w 2015 r.
Korzystanie z Internetu
Co zadziwiające, częstotliwość korzystania z Internetu wśród osób 50+ w Polsce nieco spada. Wykształcenie co najmniej średnie sprzyja korzystaniu z Internetu, a taki poziom wykształcenia w Polsce posiada ogółem ponad 76% osób w wieku 55+. Im większa miejscowość zamieszkania, tym częściej osoby 50+ korzystały z Internetu (42% mieszkańców dużych miast w porównaniu do 15% mieszkańców obszarów wiejskich).